کنترل عوارض موضعی

توسط: | برچسب ها: , , , , , , , , , | دیدگاه ها: | خرداد ۱ام, ۱۳۹۷

کنترل عوارض موضع

عوارض موضعی درمان های وریدی، شامل ارتشاح و یا خروج مایع از جدار رگ، فلبیت، ترومبوفلیبت، هماتوم و ایجاد لخته در سوزن می باشد.

ارتشاح و خروج مایع از جدار رگ ها.ارتشاح، در واقع وارد شدن محلول های غیر تاول زا و یا دارو به بافت اطراف می باشد. این عارضه زمانی پدید می آید که کانولا از جای خود خارج شده یا دیوراه ی رگ را سوراخ می کند. ارتشاح با بروز ادم در اطراف ناحیه ی تزریق، نشت مایع IV از محل ورود کاتتر، احساس ناراحتی و سردی در ناحیه ی ارتشاح و کاهش قابل ملاحظه ی سرعت جریان مایع مشخص می شود. وقتی محلول به کار رفته تحریک کننده نیز باشد، در آن صورت بافت جدا خواهد شد. برای تشخیص ارتشاح قبل از شدت یافتن آن، مراقبت دقیق از ناحیه ی تزریق وریدی، ضروری می باشد.

چنان چه ناحیه ی تزریق بزرگ تر از ناحیه ی قرینه ی خود در اندام انتهایی طرف مقابل باشد، بروز ارتشاح را به راحتی می توان تشخیص داد، هر چند که این تفاوت اندازه همیشه آشکار و واضح نخواهد بود. یکی از تعابیر نادرست که غالباٌ نیز به آن استناد می شود، این است که برگشت خون به داخل لوله را ناشی از قرارگیری مناسب کاتتر در رگ می پندارند، در حالی که که اگر نوک کاتتر دیواره ای رگ را پاره کند، مایع وریدی علاوه بر جریان یافتن در درون رگ، به داخل بافت ها نیز تراوش پیدا می کند، در این گونه موارد نیز خون برگشت می نماید، در حالی که ارتشاح نیز به وقوع پیوسته است. یکی از روش های معتبر و قابل اعتماد در تأیید بروز ارتشاح، به کار بردن تورنیکه در بالا یا نزدیک محل تزریق و محکم کردن آن در حدی است که برگشت خون وریدی را محدود سازد. اگر علی رغم مسدود کردن ورید، شاهد ادامه ی جریان مایع به صورت قطره قطره باشیم ، در آن صورت یک ارتشاح وجود خواهد داشت.

به محض این که پرستار به وجود ارتشاح پی برد، تزریق باید متوقف شده و IV قطع گردد و بعد از معاینه ی دقیق شدت عارضه، پانسمان استریلی روی آن قرار گیرد. ارتشاح فرآورده های خونی و محلول های تحریک کننده و تاول زا به هر میزان که باشد، شدیدترین در نظر گرفته می شود.

تزریق ویدی را باید در ناحیه ای جدید و یا ناحیه ای نزدیک به محل ارتشاح در همان اندام انتهایی که قبلاٌ مورد استفاده قرار گرفته، آغاز کرد. در صورتی که محلول ایجاد سوزش نمی کند و مقادیر کمی از آن در طی مدتی طولانی به بیرون تراوش نموده، از کمپرس گرم استفاده می کنند و اگر محلول ایزوتونیک با pH نرمال بوده، اندام انتهایی آسیب دیده را جهت تسریع در جذب مایع بالاتر قرار می دهند. ولی اگر ارتشاح به تازگی پدید آمده باشد و محلول هیپرتونیک یا دارای PH بالا بوده باشد، در آن صورت کمپرس سرد برای موضع به کار می برند. با معاینه محل تزریق هر ساعت یک بار و بررسی علایمی همچون قرمزی، درد، ادم، برگشت خون، سرد شدن موضع و نیز بیرون آمدن مایع تزریقی، از ناحیه ی IV، می توان ارتشاح را به موقع و سریع شناسایی و درمان کرد. استفاده کردن از کانولی با اندازه و نوع متناسب، از این عارضه جلوگیری می نماید.

طبق استانداردهای عملی پرستاری تزریق وریدی،  برای ثبت ارتشاح، باید از مقیاس استاندارد شده ارتشاح استفاده کرد(الکساندر؛۲۰۶۶).

خروج مایع از جدار رگ نیز مشابه ارتشاح است، که در آن محلول های تاول زا و داروها سهواٌ به بافت اطراف رسوخ می کنند. دارهایی از جمله دوپامین و فرآورده های کلسیم یا داروهای شیمی درمانی می توانند سبب بروز درد، سوزش و قرمزی موضع شوند. ایجاد تاول، بروز التهاب و نکروز بافتی نیز از جمله عوارض است. وسعت تخریب و صدمات بافتی با توجه به غلظت دارو، میزان مایع خارج شده، مکانی که ناحیه ی تزریق در آن واقع شده، واکنش بافت و مدت زمانی که فرآیند خروج مایع ادامه داشته، تعیین می گردد.

تزریق باید قطع گردد و بلافاصله به پزشک اطلاع داده شود. اقدامات مندرج در پروتکل های هر یک از مراکز بهداشتی در رابطه با خروج مایع از رگ، باید آغاز گردد. هر پروتکل می تواند درمان خاصی را مطرح سازد( مثلاٌ به کارگیری پادتن های مخصوص داروهای خارج شده). یا مشخص نماید که قبل از درمان باید مسیر تزریق وریدی را در محل حفظ نموده و یا آن را برداشت. در پروتکل ها موارد دیگری نیز همچون استفاده از پادتن برای ناحیه ی تزریق بعد از انجام بررسی توسط پزشک، همچنین خارج کردن کانولا، کمپرس های گرم برای مناطقی که در آنها آلکالوئیدهای وینکا از رگ خارج شده اند و کمپرس سرد برای مناطقی که آنتی بیوتیک های تاول زا و مواد آلکیله کننده ای از رگ خارج شده اند، قید می گردد. از این اندام انتهایی، دیگر نباید برای جاگذاری کانولا استفاده شود. بررسی کامل عصبی – عضلانی اندام انتهایی آسیب دیده باید به دفعات صورت پذیرد ( هاداوی؛ ۲۰۰۷).

کنترل خط مشی ها و روش های کار مربوط به تزریق وریدی هر مرکز و نمودار مربوط به ناسازگاری های دارویی و همچنین مشاوره با داروسازان قبل از تجویز کردن هر نوع داروی وریدی چه به صورت محیطی تزریق گردد چه به طور مرکزی، شرط احتیاط برای شناسایی ناسازگاری ها و قابلیت های تاول زایی و همچنین پیشگیری از خروج مایع می باشد. نظارت دقیق و مکرر برای ناحیه ی تزریق وریدی، اجتناب از جاگذاری وسایل تزریق وریدی در مناطقی با قابلیت انحنا یا خمیدگی، محکم و ثابت نگه داشتن مسیرIV و استفاده از کوچک ترین کاتتر در صورت امکان، از جمله اقداماتی هستند که وقوع و شدت این عارضه را به حداقل می رسانند. به علاوه، در مواردی که باید داروهای تاول زا را با فشار و به صورت وریدی تزریق نمایند، بهتر آن است که دارو از دریچه یا مدخل کناری ست به بدن وارد شود تا حین عبور و ترکیب با محلول تزریق وریدی رقیق گردد و در صورت خارج شدن دارو از رگ، شدت صدمات بافتی نیز کاهش یابد بر اساس درجه بندی مربوط به ارتشاح مایع، نشت دارو به بافت زیر جلد همیشه درجه ۴ در نظر گرفته می شود.

فلبیت. فلبیت به التهاب های ایجاد شده در رگ در اثر تحریک شیمیایی، مکانیکی و با باکتریایی گفته می شود. گاهی اوقات دو توع از این تحریکات یا بیشتر، به طور همزمان اتفاق می افتند.علل فلبیت های شیمیایی عبارتند از: داروها یا محلول های تحریک کننده ( محلول هایی که دارای PHبالا یا اسمولالیته ی زیاد هستند)، سرعت بالای تزریق و ناسازگاری های دارویی فلبیت های مکانیکی نیز در اثر کانولاسیون طولانی مدت، کار گذاشتن کاتتر در مناطق قابل خم شدن بدن، بزرگ تر بودن قطر کاتتر از مجرای وریدی و محکم نبستن کاتترها در محل به وجود می آیند. از جمله علل بروز فلبیت های باکتریایی می توان به عدم رعایت مناسب بهداشت دست ها، عدم استفاده از تکنیک ضد عفونی، عدم کنترل وسایل قبل از استفاده و نیز عدم شناسایی به موقع علایم و نشانه های زود هنگام فلبیت اشاره کرد. عوامل تأثیر گذار دیگر عبارتند از: اجرای نامناسب تکنیک ورود به رگ، قرار داشتن کاتتر در محل به مدت طولانی و ثابت نکردن مناسب کاتتر در محل از جمله ویژگی های فلبیت: قرمزی، گرم شدن ناحیه ی اطراف محل تزریق یا در طول مسیر رگ، بروز درد و یا حساسیت در محل انجام تزریق یا در طول مسیر رگ و ورم است. وقوع فلبیت در اثر عواملی چون طولانی شدن زمان استقرار مسیر وریدی در محل، ترکیب شدن مایع یا داروی تزریق شده (خصوصاٌ pH و تونیسیتی آن)، اندازه و محل وارد کردن کانول، فیلتر غیر مؤثر مایع، محکم و تثبیت مسیر به نحوی نامناسب و ورود میکروار ارگانیسم ها در زمان برقراری مسیر افزایش می یابد. انجمن پرستاران متخصص در تزریقات داخل وریدی، برای بررسی فلبیت، استاندارهای خاصی را تعیین کرده اند( الکساندر؛ ۲۰۰۶).فلبیت یکی از شدیدترین درجات در نظر گرفته می شود.

درمان عبارت است از قطع مسیر وریدی و برقراری مجدد آن در ناحیه ی دیگر، همچنین به کار بردن کمپرس گرم و مرطوب در ناحیه ی آسیب دیده ها با استفاده از روش های استریل در خلال کارگذاری وسایل IV، استفاده از کانول و سوزنی با اندازه های مناسب جهت وارد شدن به رگ، توجه به ترکیب مایعات و داروها حین انتخاب ناحیه برای تزریق، بررسی ساعت به ساعت محل تزریق از نظر وجود عوارض، خوب محکم کردن کانول و سوزن تغییر محل تزریق IV، بسته به خط مشی ها و روش های کار هر مرکز.

ترومبوفلبیت. ترومبوفلبیت به وجود لخته و التهاب در رگ اطلاق می شود. این عارضه با یروز درد موضعی، قرمزی، گرمی ناحیه، ورم اطراف ناحیه ی تزریق و یا در طول مسیر رگ، بی حرکتی اندام انتهایی به دلیل ورم و احساس ناراحتی، کند شدن سرعت جریان مایعات، تب، ناخوشی عمومی و لکوسیتوز مشخص می گردد.

درمان شامل قطع وریدی مایعات، استفاده از کمپرس سرد در ابتدا برای کاهش جریان خون و افزایش تجمع پلاکت ها، و پس از آن کمپرس گرم، بالا بردن اندام انتهایی طرف مقابل می باشد. اگر بیمار دارای علایم و نشانه های ترومبوفلبیت است، نباید مسیر تزریق وریدی را با آب شستشو داد ( گر چه شستشو با آب در موارد فقدان فیلبت به اطمینان از باز بودن مسیر کمک می نماید و از مخلوط شدن داروها و محلول هایی که با هم ناسازگاری دارند، جلوگیری می کند). پس از آن که پوست در اطراف کاتتر با الکل تمیز شد، باید از کاتتر کشت به عمل آورد. در صورت وجود ترشحات چرکی ناحیه قبل از تمیز کردن پوست کشت داده می شود.

با اجتناب از آسیب دیدگی رگ حین برقراری مسیر وریدی، معاینه ی ساعت به ساعت محل تزریق، کنترل داروهای افزوده شده از نظر سازگاری می توان مانع پیدایش ترومبوفلبیت شد.

هماتوم. هماتوم هنگامی ایجاد می شود که خون به بافت های اطراف ناحیه ی تزریق IV نشت پیدا می کند. نشت خون می تواند ناشی از سوراخ شدن دیواره ی مقابل رگ به هنگام وارد کردن سوزن، لغزیدن سوزن به خارج رگ، وارد کردن فشار ناکافی بر ناحیه ی تزریق پس از بیرون آوردن سوزن یا کانولا باشد. علایم بروز هماتوم عبارتند از اکیموز، تورم فوری در ناحیه ی تزریق و نشت خون در ناحیه.

درمان شامل بیرون آوردن سوزن یا کانولا و نیز وارد آوردن فشار بر ناحیه با کمک پانسمان خشک واستریل به کار بردن کیف یخ به مدت ۲۴ ساعت، جهت جلوگیری از گسترش هماتوم، بالا بردن اندام انتهایی، بررسی اندام انتهایی از نظر اختلال عملکرد عصبی، حرکتی و گردش خون و برقراری مجدد مسیر وریدی در صورت ضروری در اندام انتهایی طرف مقابل است. با دقت در وارد کردن سوزن و مراقبت دقیق از بیمارانی که دچار اختلالات خونی می باشند، از داروهای ضدانعقاد استفاده کرده یا دچار بیماری کبدی پیشرفته هستند، می توان از بروز هماتوم پیشگیری کرد.

لخته و انسداد. در اثر پیچ خوردگی لوله IV، سرعت تزریق بسیا پایین، خالی شدن ظرف محتوی مایع IV و عدم شستشو مسیر IV پس از تجویز متناوب داروها یا محلول های تجویز شده ممکن است در مسیر وریدی لخته ایجاد شود. از علایم ایجاد لخته، کند شدن سرعت جریان مایع و همچنین برگشت خون به داخل لوله ی IV است.

اگر خون در مسیر IV لخته شود، تزریق را باید قطع کرده و در ناحیه ای دیگر با کانول و ست تزریق جدید مجدداٌ آن را برقرار نمود. لوله را نباید شستشو داد یا مایع از آن بیرون کشید. نه سرعت تزریق باید افزوده شود و نه ظرف محتوی مایع باید بالاتر قرار گیرد، لخته را نیز نباید از داخل لوله آسپیره کرد. برای پیشگیری از تشکیل لخته در سوزن یا کانول، نباید اجازه تا ظرف محتوی مایع وریدی کاملاٌ خالی شود. لوله را باید با نوارچسپ های مخصوص چسباند تا از پیچ خوردگی آن جلوگیری شود و مسیر باز باقی بماند. همچنین سرعت جریان مایع را در محلول های تجویز شده مسیر را شستشو داد. در برخی از موارد، پرستار دوره دیده یا پزشک ممکن است از داروهای حل کننده ی لخته استفاده نموده و آن را به داخل کاتتر تزریق نماید تا انسداد به وجود آمده در اثر لخته یا فیبرین برطرف گردد.

 


مطالب مرتبط :

آزمایش خون در منزل

آمبولانس خصوصی

اکو قلب در منزل

اکو و نوار قلب در منزل

تزریقات در محل

تزریقات در منزل

خدمات پرستاری در منزل

خدمات پزشکی در منزل

فیزیوتراپی در منزل

گفتاردرمانی در منزل

کاردرمانی در منزل

درمان در منزل

رادیولوژی در منزل

سونوگرافی در محل

آزمایش خون در منزل

خدمات پرستاری در منزل

ویزیت پزشک در منزل

ویزیت متخصص در منزل

 

ارسال پاسخ